Drejtoresha e Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), Mirlinda Karçanaj vazhdon të mbetet e paprekshme nga drejtësia edhe pas një serie skandalesh të bujshme. Sulmet kibernetike që paralizuan shtetin, rrjedhja e pagave dhe të dhënave personale të qindra mijëra qytetarëve, tenderë me vlera marramendëse lekësh që shkojnë vazhdimisht në të njëjtat duar, të gjitha janë regjistruar nën drejtimin e saj. Por asgjë nga këto nuk ka prodhuar asnjë hetim serioz penal ndaj saj.
SPAK, që është kthyer në makthin e shumë zyrtarëve të lartë, duket se e ka kursyer AKSHI-n dhe drejtuesen e tij. Ajo edhe pse është thirrur vitin e kaluar në SPAK për të dhënë shpjegime për aferat e shumta që i kanë plasur, vazhdon të promovojë publikisht projekte me shifra marramendëse, të mbuluara nga retorika e dixhitalizimit. Ndërkohë, një grusht kompanish të lidhura drejtpërdrejt me rrethin e saj të besuar, vijojnë të fitojnë tenderë të mëdhenj, me garë minimale ose thuajse fiktive.
“Zonja e Rilindjes Digjitale”
Në korridoret e administratës dhe qarqet mediatike të pavarura, Karçanaj njihet jo vetëm si “arkitekte” e dixhitalizimit të qeverisë, por edhe si një nga figurat më të mbrojtura politikisht nga kryeministri Edi Rama. Ajo është përkrahur në heshtje edhe pas skandaleve të bujshme si rrjedhja e pagave apo sulmet kibernetike ndaj e-Albania, çka ka bërë që të ngrihen dyshime se mbrojtja politike e saj është “e hekurt”, si rrallë për një drejtoreshë agjencie. Rama nuk ka lejuar asnjë hetim të brendshëm serioz, përkundrazi ka dalë publikisht në mbrojtje të AKSHI-t dhe znj. Karçanaj, madje shpesh me një ton mospërfillës ndaj kritikëve.
“Fëmijët e AKSHI-t”
Një aspekt që ngre vetulla është rritja e papritur e pasurisë së një grupi të vogël biznesmenësh të lidhur me tenderat e AKSHI-t, të cilët janë quajtur në media si “Fëmijët e Karçanajt”. Persona si Ermal Beqiri (Soft & Solution), Panajot Gjiknuri (Kreatx) apo përfaqësues të Fastech dhe Horizon kanë përfituar dhjetëra miliona euro në kontrata shtetërore në vetëm pak vite, dhe janë parë të shfaqen me makina luksoze, rezidenca në Rolling Hills dhe jetë që nuk përputhet me një “kompani IT në treg të lirë”. Disa investigime mediatike flasin për një “klub të brendshëm” që i ka duart në çdo kontratë mbi 1 milion euro në AKSHI.
“Sistemi heshtës” dhe frika e punonjësve
Ish-punonjës të AKSHI-t, të kontaktuar në mënyrë joformale nga media dhe OJF-të, kanë pranuar në mënyrë anonime se në institucion mbizotëron një kulturë e fortë heshtjeje dhe frike. Shumë punonjës të IT-së në institucione të tjera janë ankuar (edhe në forume profesionale) se AKSHI, nën drejtimin e Karçanajt, imponon vendime teknike, pengon procese dhe “nuk lejon asgjë pa firmë nga lart”. Ka raste ku drejtues IT në institucione të ndryshme janë detyruar të miratojnë zgjidhje teknike që vinin nga kompanitë “e shtëpisë”, edhe kur nuk ishin më të mirat për sistemin konkret.
Hetimi që dyshohet se u mbyll pa u hapur
Një tjetër detaj që ka qarkulluar në qarqe të brendshme është se një procedurë hetimore ndaj një tenderi të AKSHI-t u tentua të hapet nga një prokurori e rrethit, por materialet u zhvendosën menjëherë në SPAK me urdhër të lartë “për kompetencë”, ku më pas çështja u “arkivua për mungesë provash”. Kjo ka ngjallur spekulime se çështjet që prekin Karçanajn kalohen vetëm në SPAK, ku konsiderohet se ka një mbulim institucional më i kontrolluar politikisht për raste “delikate”. Deri më sot, pavarësisht denoncimeve të shumta, asnjë hetim nuk ka përfunduar me masë sigurie ndaj saj apo stafit të saj të ngushtë, duke krijuar perceptimin se ajo gëzon një “paprekshmëri digjitale”.
Tenderët kryesorë të AKSHI-t (2018–2025)
Tabela përmbledh disa nga tenderët më me vlerë ose më të debatueshëm të zhvilluar nën drejtimin e znj. Karçanaj
Projekti / Tenderi
Viti
Vlera (Euro)
Fituesi
Procedura dhe Komente
Rindërtimi i portalit e-Albania (platformë e re gjithëpërfshirëse e shërbimeve elektronike)
2024
13.7 milion € (ofertë fituese)(Fondi limit: 14.6 mln €)
Konsorcium i 4 firmave: Fastech, Soft&Solution, Image & Communications, Helius
Garë me vetëm 2 oferta; njëri ofertues (Infosoft Systems) hyri formalisht pa dorëzuar ofertë financiare apo dokumente, duke e bërë garën fiktive. Konsorciumi u shpall fitues me 13.7 mln €, sa 94% e fondit limit.
Sistem i centralizuar i dokumenteve me nënshkrim elektronik (platformë për dokumente zyrtare me e-firma)
2024
~5.1 milion € (pa TVSH)
Soft & Solution sh.p.k.
Fond limit ~5.7 mln €. Morën pjesë 4 oferta; 2 më të ulëta u skualifikuan. Fituesi doli Soft&Solution me ofertën e tretë në renditje (~5.1 mln €). Dyshime mbi skualifikimet.
Përmirësimi i sistemit e-Leje (portal për lejet e ndërtimit)
2024
~2.8 milion €
Soft & Solution sh.p.k.
Fond limit ~3.1 mln €. Vetëm 2 operatorë morën pjesë; mungesë e dukshme e konkurrencës.
“Dixhitalizimi i Kadastrës” – Sistemi elektronik i regjistrimit të pronave (ASHK)
2023
~4 milion € (projekt pilot, pjesë e paketës ~40 mln € me financim BE)
Dyshohet konsorcium nën kontrollin e Soft&Solution
Ekspertët (p.sh. Gent Progni) denoncuan se AKSHI “pilotoi” sistemin me punonjës të Soft&Solution në zyrat e Kadastrës. Tenderi u shpall më 27 qershor 2023, por sistemi u prezantua si “gati” përpara mbylljes së procedurës. Hetim nga SPAK në vijim.
Sistemi i Thesarit të Shtetit – Përmirësimi dhe mirëmbajtja e sistemit financiar (MF)
2025
7.6 milion € (fond limit ~750 mln lekë)
BOE “Communication Progress” & “Horizon” (JV)
Fituesi: konsorcium me 51% Communication Progress dhe 49% Horizon (e Ermal Beqirit). Oferta ~679 mln lekë, ndërsa ABS & Datalog kishin ofertë shumë më të ulët – 511 mln lekë. Skualifikimi për serverë Lenovo, çka u konsiderua si kriter teknik i debatueshëm.
Nga 6 tenderët më të mëdhenj të AKSHI-t në vitin 2024, katër janë fituar nga Soft & Solution, dy nga Fastech, ndërsa vetëm dy të tjerë (me vlera më të vogla ~1.5 mln € dhe ~0.33 mln €) i kanë fituar kompani jashtë këtij duopoli.